Yapay yağmur su sorununa çözüm değil
Son yıllarda iklim değişikliği ve kuraklığın etkisiyle artan su ihtiyacı, alternatif yöntemleri yeniden gündeme taşıdı. Bu yöntemlerden biri olan bulut tohumlama (yapay yağmur) uygulamasına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Su Kaynakları Ana Bilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ceyhun Özçelik, yöntemin büyük ölçekli su sorunlarına kalıcı bir çözüm sunmadığını vurguladı.
Doç. Dr. Özçelik, yapay yağış oluşturabilmek için öncelikle doğal yağışa uygun atmosfer koşullarının mevcut olması gerektiğini belirterek, “Her bulut yağmur oluşturmaz. Bulutun nem içeriği ve tipi, oluşabilecek yağış miktarını belirler” dedi.
“Yapay yağış, mevcut potansiyeli kullanır”
Yağışın doğal sürecine değinen Özçelik, denizler, göller ve kara yüzeylerinden buharlaşan suyun atmosferin üst katmanlarında yoğunlaşarak bulutları oluşturduğunu ifade etti. Yağış üretebilen bulut tiplerinin nimbostratus, altostratus, stratus ve kümülonimbus bulutları olduğunu belirten Özçelik, bu bulutların atmosferde hazır bulunmasının temel şart olduğunu söyledi.
Bulut tohumlama yönteminde gümüş iyodür gibi kimyasalların uçaklar veya roketler aracılığıyla atmosfere bırakıldığını aktaran Özçelik, “Bu işlem, bulut içindeki mevcut nemin daha verimli kullanılmasını sağlar. Ancak yağışın yerini, miktarını ve şiddetini ciddi ölçüde değiştirmek mümkün değildir” diye konuştu.
“Erken ya da geç müdahale etkisiz kalabilir”
Tohumlamanın zamanlamasının kritik olduğunu vurgulayan Özçelik, “Erken yapıldığında istenen sonuç alınamayabilir, geç yapıldığında ise yağış zaten başlayacağı için uygulamanın anlamı kalmaz” dedi.
Literatürde yağış miktarının yüzde 10 ila 20 oranında artırılabildiğine dair veriler bulunduğunu hatırlatan Özçelik, bunun ölçülmesinin ise oldukça zor olduğuna dikkat çekti.
“Geniş alanlarda su sorununa katkısı sınırlı”
Bulut tohumlama uygulamalarının 1940’lı yıllardan bu yana ABD, Çin, Hindistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerde denendiğini belirten Özçelik, çevresel etkiler nedeniyle bazı bölgelerde bu yöntemin yasaklandığını ifade etti.
“Geniş bir coğrafyada yalnızca geçen bulutların potansiyelini bir miktar artırmak, ciddi bir su ihtiyacını karşılamaya yetmez” diyen Özçelik, bu yöntemin yardımcı bir uygulama olarak değerlendirilebileceğini, ancak tek başına çözüm olarak sunulmasının gerçekçi olmadığını söyledi.
“Yer ve zaman en kritik unsur”
Bulut tohumlamada başarıyı belirleyen en önemli faktörlerin yer, zaman, topografya ve iklim koşulları olduğunu kaydeden Özçelik, kış aylarında soğuk ve yoğun bulut geçişlerinin yaşandığı dönemlerde başarı şansının arttığını, yaz aylarında ise bulut hareketlerinin sınırlı olması nedeniyle etkinliğin ciddi biçimde düştüğünü sözlerine ekledi.
